تشخیص تفاوت میان یک یاقوت از کشمیر و نمونهای از ماداگاسکار، گاهی بهدقت نگاه یک جواهرشناس وابسته است. در آزمایشگاه SSEF، برای شناسایی منشأ چنین سنگهایی، نخستین گام، بررسی میکروسکوپی دقیق آنهاست. این بررسیها بهویژه درمورد یاقوتهایی اهمیت دارد که از نظر ظاهری بسیار شبیهاند. هرچند یاقوتهای کشمیر و ماداگاسکار ممکن است در رنگ و درخشش تفاوت اندکی داشته باشند، اما ساختار درونی آنها تفاوتهایی آشکار دارد که سرنخهایی ارزشمند برای تشخیص منشأ واقعی در اختیار متخصصان قرار میدهد.
نخستین تفاوت مهم در نحوهی قرارگیری ریزبلورهای داخلی یا همان «ذرات گرد و پراکنده» (که به آنها exsolution یا “dust” نیز گفته میشود) دیده میشود. در یاقوتهای ماداگاسکار، این ذرات در قالب الگوهایی مشخص و منظم، با ساختاری هندسی و زاویهدار ظاهر میشوند. در مقابل، در یاقوتهای کشمیر این ذرات پراکندگی بیشتری دارند و بافتی نرمتر، گردتر و نامنظمتر را ایجاد میکنند که ظاهری طبیعیتر و مهآلود به سنگ میبخشد.
تفاوت دوم در زونبندی رشد و رنگ است. یاقوتهای ماداگاسکار معمولاً دارای نوارهای رنگی بسیار متراکم و همجهت هستند که گاهی در یک مسیر مشخص سراسر سنگ را دربر میگیرد. اما در یاقوتهای کشمیر، این زونبندی شکلی بلوکی و سهبعدی دارد که بهصورت پخششده و پراکنده در سراسر سنگ دیده میشود. این موضوع باعث جلوهای ملایمتر و ابری در یاقوت کشمیر میشود، در حالی که نمونههای ماداگاسکار دارای رنگی اشباعتر و شدیدتر هستند.
از نظر ترکیب شیمیایی نیز تفاوتهایی وجود دارد. بررسیها نشان دادهاند که میزان عناصر نادری همچون آهن، وانادیم، گالیم، قلع و تانتال در یاقوتهای ماداگاسکار بهطور قابلتوجهی بیشتر از نمونههای کشمیر است. این تفاوتهای شیمیایی، در کنار نشانههای میکروسکوپی، ابزار دقیقی برای تعیین منشأ واقعی سنگها در اختیار کارشناسان قرار میدهد.
در نتیجه، هرچند ممکن است یاقوتهای ماداگاسکار از نظر ظاهر شباهت زیادی به یاقوتهای نایاب کشمیر داشته باشند، اما با بررسی دقیق ساختار درونی و ویژگیهای شیمیایی، میتوان منشأ آنها را با دقت علمی مشخص کرد. این شناخت بهویژه برای جلوگیری از خرید و فروشهای نادرست یا جعلی در بازار گوهرسنگ اهمیت زیادی دارد.
منابع:
Gem OF Analysis of Sapphires from Madagascar and Kashmir (SSEF.ch)
SSEF Trade Alert: ‘Kashmir‑like’ sapphires from Madagascar (SSEF.ch)