مورگانایت یک گونهی صورتی یا نارنجیرنگ از کانی بریل با فرمول شیمیایی Be₃Al₂(Si₆O₁₈) است که در دسته گوهرسنگها قرار میگیرد. این سنگ نخستینبار در سال ۱۹۱۰، پس از کشف بریل صورتی در ماداگاسکار، توسط زمینشناس جورج اف. کونز «مورگانایت» نامگذاری شد. این نام به افتخار سرمایهدار آمریکایی و مجموعهدار گوهر، جی. پی. مورگان انتخاب شد.
مورگانایت از نظر ساختار بلوری در سیستم هگزاگونال متبلور میشود، دارای سختی ۷.۵ تا ۸ در مقیاس موس است و رنگ آن ناشی از حضور یونهای Mn²⁺ در ساختار کریستالی آن است. این کانی دارای خاصیت پلیکروئیسم بوده و بسته به زاویه دید، تغییراتی در شدت رنگ صورتی آن مشاهده میشود. بر خلاف زمرد، که دیگر عضو شناختهشده خانواده بریل است، مورگانایت معمولاً ناخالصیها و ترکهای کمتری دارد و در نتیجه از دوام بالاتری برخوردار است.
این سنگ معمولاً در پگماتیتهای گرانیتی یافت میشود و همراه با کانیهایی نظیر آلبیت، کلیولاندیت، کوارتز، آکوامارین، التبایت، لپیدولیت، شورل، تورمالین و موسکویت دیده میشود. بیشتر مورگانایت موجود در بازار از معادن پگماتیتی ایالت میناس گرایس در برزیل استخراج میشود. کشورهای افغانستان، موزامبیک، نامیبیا و ایالات متحده نیز منابع فرعی و ناپایدار این کانی هستند. اگرچه ماداگاسکار امروزه تنها تولیدکنندهای جزئی بهشمار میآید، اما همچنان استاندارد کیفیت مورگانایت را تعیین میکند. سنگهای خام با رنگ ارغوانی که در این منطقه استخراج میشدند، از نظر کیفیت از سایر منابع برتر بودند.
مانند بسیاری از گوهرهایی که در پگماتیتها یافت میشوند، مورگانایت میتواند در قالب بلورهایی با اندازه بسیار بزرگ تشکیل شود. در برزیل، بلورهایی تا وزن ۱۰ کیلوگرم کشف شدهاند. مؤسسه اسمیتسونیان در واشینگتن دیسی دو نمونه مورگانایت تراشخورده با وزنهای ۲۳۶ و ۲۵۰ قیراط را در مجموعه خود نگهداری میکند. با وجود آنکه مورگانایت از آکوامارین کمیابتر است، سنگهای تراشخورده بزرگ آن بهراحتی در بازار موجودند. این امر احتمالاً به دلیل نبود تبلیغات گسترده در مقایسه با سنگهایی مانند آکوامارین یا زمرد است.
مورگانایت از اوایل دهه ۲۰۱۰ بهویژه در بازار حلقههای نامزدی بهعنوان جایگزینی رنگی و اقتصادی برای الماس مطرح شده است. طبق گزارشها، این سنگ پس از یاقوت کبود دومین گوهر غیر الماسی محبوب در میان مصرفکنندگان است. قیمت هر قیراط مورگانایت باکیفیت حدود ۳۰۰ دلار است و نمونههای دارای رنگ صورتی یا هلویی اشباع، از ارزش بیشتری برخوردارند. از نظر کمیابی، مورگانایت پس از بریل قرمز، دومین عضو نادر خانواده بریل محسوب میشود.
منبع: gia.edu